Het humanistische schisma

Gerelateerde afbeelding

Op het schilderij van Dix is de werkelijkheid zo ondraaglijk dat ze deels verborgen moet worden achter een gasmasker. Er vliegen geen engelen over het slagveld, er is alleen een gebroken dakspant waaraan een rottend lijk hangt dat een beschuldigende vinger uitsteekt. Kunstenaars als Dix en Lea werkten zo mee aan het omverwerpen van de traditionele hiërarchie van de oorlog. Talloze oorlogen in vroeger tijden waren minstens zo afgrijselijk als die van de twintigste eeuw, maar tot nu toe werden zelfs de schokkendste ervaringen in een bredere context gezet die ze een positieve betekenis gaf. Oorlog was misschien de hel, maar het was ook de weg naar de hemel. Een katholieke soldaat in de Slag op de Witte Berg kon bij zichzelf zeggen: ‘Oké, dit is afschuwelijk. Maar de paus en de keizer zeggen dat we voor de goede zaak vechten, dus is mijn kantoorruimte huren groningen ellende ergens goed voor.’ Otto Dix gebruikte een omgekeerde logica. Hij zag alleen betekenis in de persoonlijke ervaring, dus zijn redenering was: ‘Ik lijd en dat is afschuwelijk, dus is de hele oorlog afschuwelijk. Als de Kaiser en de geestelijke stand deze oorlog niettemin steunen, dan moeten ze het wel mis hebben.
Tot dusver hebben we het humanisme bekeken alsof het één coherent wereldbeeld oplevert. Maar in werkelijkheid heeft het humanisme hetzelfde lot ondergaan als alle succesvolle religies, zoals het christendom en het boeddhisme. Het groeide, het verspreidde zich en gaandeweg viel het uit elkaar in verschillende rivaliserende sektes. Alle humanistische sektes geloven dat de menselijke beleving de opperste bron van autoriteit en zingeving is, maar ze interpreteren de menselijke beleving op verschillende manieren. Het humanisme heeft zich opgesplitst in drie grote aftakkingen. De orthodoxe tak stelt dat elk menselijk wezen een uniek individu is met een eigen innerlijke stem en een uiterst persoonlijke belevingswereld. Elk mens is een opzichzelfstaand lichtstraaltje dat de wereld vanuit zijn eigen perspectief verlicht en het universum van kleur, diepte en betekenis voorziet. Daarom moeten we elk individu zo veel mogelijk de vrijheid geven om de wereld te ervaren, om zijn of haar innerlijke stem te volgen en om zijn of haar innerlijke waarheid uit te spreken. In kantoorruimte huren den haag politiek, economie en kunst moet de individuele vrije wil veel zwaarder wegen dan staatsbelangen of religieuze doctrines. Hoe meer vrijheid individuen genieten, des te mooier, rijker en zinvoller de wereld wordt. Door die nadruk op vrijheid (libertas in het Latijn) wordt de orthodoxe tak van het humanisme het ‘liberale humanisme’ genoemd, of ook wel gewoon ‘liberalisme’.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *